Höşmerim: Balıkesir'in Meşhur Peynirli Tatlısı

Balıkesir mutfağı, Marmara ve Ege arasındaki coğrafi çeşitliliğin bir yansıması olarak zengin bir yelpazeye sahiptir. Deniz kıyısındaki Ayvalık, Edremit ve Erdek'ten iç kesimlerdeki Susurluk ve Bigadiç'e, dağlık Dursunbey ve Sındırgı'dan ovalık Gönen ve Havran'a kadar uzanan bu geniş alan, tarım ve hayvancılığın bereketini sofralara taşır. Bu zenginliğin en tatlı örneklerinden biri de kuşkusuz höşmerimdir. Düğünlerin ve bayramların vazgeçilmezi olan bu tatlı, Balıkesir'in mutfak kültüründe özel bir yere sahiptir.

Höşmerim Nedir?

Höşmerim, Türkiye'nin Marmara başta olmak üzere Ege ve İç Anadolu bölgelerinde üretilen bir tatlı türüdür. Bazı yörelerde irmik helvası olarak bilinirken, bazı bölgelerde un helvası da bu adla anılır. Balıkesir'de ise höşmerim, peynir ve irmiğin buluştuğu kendine özgü bir tarifle yapılır. Adını Farsça hoş (tatlı) ve maram (kaymak) kelimelerinin birleşiminden alır. Peynir helvası ya da peynir tatlısı olarak da bilinir. Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde bu tatlının Balıkesir'e yerleşen ilk Türk göçebelerinde görüldüğünü ve oradan Havran'a geçtiğini anlatır. Günümüzde Balıkesir ve Bursa başta olmak üzere Çanakkale, Tekirdağ, Kırklareli ve İzmit'te de sıklıkla yapılır.

Balıkesir Höşmeriminin Özellikleri

Balıkesir höşmerimi, mayalanıp teleme haline geldikten sonra peynir tülbentinde süzülmüş koyun veya inek sütü, peynir mayası, irmik, şeker ve yumurta sarısı ile pişirilir. Yörük köylerinde geleneksel olarak koyun sütü ya da üçte biri inek, üçte ikisi koyun sütü karıştırılarak hazırlanır ve odun ateşinde pişirilir. Bu yöntem, tatlının kendine has kıvamını ve lezzetini ortaya çıkarır. 2015 yılında Balıkesir Aşçı Köfteci Ve Benzerleri Esnaf Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumu'na tescil ettirilmiş ve coğrafi işaret almıştır. Bu tescil, Balıkesir höşmeriminin özgünlüğünü ve yöresel kimliğini koruma altına almıştır.

Balıkesir Mutfağında Höşmerimin Yeri

Balıkesir mutfağının temelini düğünlerde ve bayramlarda geçmişten günümüze yapılagelen yemekler oluşturur. Köy düğünlerinde en az yedi çeşit yemek sunulur ve bu çeşitlerin arasında tatlı olarak höşmerim, zerde, kaymaklı veya helva yer alır. Höşmerim, bu özel günlerin vazgeçilmez tatlısıdır. Ayrıca sadece bayramlarda ve özel günlerde yapılan yemekler arasında güveç, tirit, Balıkesir kaymaklısı ve karanfilli ekmek gibi lezzetlerle birlikte anılır. Balıkesir'in verimli toprakları ve gelişmiş hayvancılığı, süt ürünlerinin sofralarda önemli bir yer tutmasını sağlamış; höşmerim de bu zenginliğin tatlı bir yansıması olmuştur.

Höşmerimin Yöresel Çeşitleri

Höşmerim, Türkiye'nin farklı bölgelerinde farklı tariflerle yapılır. Balıkesir'de peynirli irmik helvası olarak bilinen höşmerim, Beypazarı'nda un helvası olarak karşımıza çıkar. Beypazarı höşmerimi, esmer un, süt ve kaymakla hazırlanan hamurun tereyağında pişirilmesiyle elde edilir ve üzerine şerbet, pekmez veya bal dökülerek servis edilir. Çankırı'da ise un helvası olarak yapılan höşmerim, tereyağında kavrulan una kaya tuzu eklenerek pişirilir ve üzerine petek balı konularak sıcak servis edilir. Bu çeşitlilik, höşmerimin Anadolu'daki geniş coğrafyasının bir göstergesidir. Konya'da kaymak ve su ile yapılan höşmerim, Selçuklular döneminden beri tüketilen bir tatlı olarak bilinir. Kırşehir'de ise un, süt, yumurta, şeker ve tereyağı ile yapılan höşmerim, geleneksel olarak lohusa annelere ikram edilir. Gediz'de taze tuzsuz inek peyniri, irmik, buğday unu ve şekerle hazırlanan hamur, elektrikli fırında pişirilir ve iki kez şerbetlenir. Sivrihisar'da ise inek sütünden elde edilen kaymak, un ve az miktarda tuzun kavrulmasıyla yapılan höşmerim, üzerine pekmez dökülerek sunulur.

Kapanış

Balıkesir höşmerimi, sadece bir tatlı olmanın ötesinde, yörenin kültürel mirasını ve mutfak geleneklerini yansıtan bir değerdir. Coğrafi işaretle tescillenmesi, bu eşsiz lezzetin korunmasını ve gelecek nesillere aktarılmasını sağlamıştır. Balıkesir'e yolunuz düştüğünde, bu peynirli irmik helvasının tadına mutlaka bakmalısınız; düğünlerden bayramlara uzanan bu tatlı, şehrin misafirperverliğini ve zengin mutfağını en güzel şekilde temsil eder.

Kaynak: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: French School Details on Google Art Project, Wikimedia Commons, Public domain