Balıkesir Lisesi: Köklü Bir Eğitim Kurumunun Tarihi ve Kültürel Mirası

Balıkesir Lisesi, resmî kayıtlara göre 1885'te eğitim öğretim hayatına başlayan, Balıkesir ve çevresinin en köklü ve önemli okullarından biridir. Kuruluşundan bu yana yalnızca bir eğitim kurumu olmanın ötesine geçerek, kentin kültürel ve sosyal kimliğinin ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Tarihi boyunca pek çok dönüşüm geçiren okul, bugün hâlâ geçmişin izlerini taşıyan bir kültür mirasıdır.

İlk Adımlar: Rüştiye'den İdadi'ye

Balıkesir'de ilk orta dereceli okulun temeli 1884 yılında atılmış; o yıl yalnızca birinci sınıfıyla öğretime başlayan Rüştiye'nin ardından, 15 Şubat 1885 tarihinde Celal Zade Hanı'nda İdadi adıyla lise seviyesinde eğitim verilmeye başlanmıştır. Bugünkü Balıkesir Lisesi'nin temelini oluşturan bu okul, zamanla öğrenci sayısının artmasıyla 1893'te, şu anda Kuvâ-yi Milliye Müzesi olarak kullanılan binanın bulunduğu yerdeki Giritli Mehmet Paşa Konağı'na taşınmıştır. Ardından 1895'te Behçet Paşa Köşkü bahçesinde inşa edilen asıl tarihi binasına geçen okul, 1898 depreminde hasar görmüş ve II. Abdülhamit'in talimatıyla 1902'de onarılmıştır.

Sultani Dönemi ve Çanakkale'nin Acı Gururu

1913 Nisan'ında, dönemin en önemli öğretim kurumlarından Selanik Sultanisi tam kadrosuyla Balıkesir'e nakledilmiş ve okul, Balıkesir Sultanisi adı altında eğitimine devam etmiştir. İlk yıllarda yalnızca yatılı öğretim veren Sultani, 1919-1920'den itibaren gündüzlü öğrenci de kabul etmeye başlamıştır. Bu dönem, okulun tarihinde derin bir iz bırakan Çanakkale Savaşları'na denk gelir. Balıkesir Sultanisi, Çanakkale Savaşları'nda 94 şehit vermiştir. 1916-1917 yıllarında öğrenciler savaşa izci olarak katılmış ve tümü şehit düşmüştür. Diplomasını aldıktan sonra iş hayatına atılmak yerine cepheye giden öğrencilerin sayısı da oldukça fazladır.

Cumhuriyet Dönemi ve Yeni Kimlik

Sultani, 1924 yılında lağvedilmiş; 1931'de okul bahçesindeki küçük bir binada yalnızca 9. sınıfla öğretime yeniden başlamıştır. Daha sonra Sultaniden boşalan yerde eğitim veren Öğretmen Okulu ile birlikte, bugünkü Necatibey Eğitim Fakültesi'ne geçilmiştir. 1932-1933 öğretim yılında okul, Balıkesir Lisesi adını almış ve 1936'da tekrar eski binasına dönmüştür. Öğrenci sayısındaki artış, Mutasarrıf Konağı olarak yapılıp sonradan Doğumevi olarak kullanılan binanın da derslik olarak kullanılmasını gerektirmiştir. 1953 yılında Namazgah diye bilinen arsada bugünkü okul binasının yapımına başlanmış ve 1957'de bu bina öğretime açılmıştır. Oruçgazi Ortaokulu adıyla kullanılan eski bina ise 1971'de yıkılma tehlikesi gerekçesiyle boşaltılmış; büyük bir onarımın ardından orijinalliği bozularak ahşap bölümleri betonarme yapılmış ve Balıkesir Üniversitesi'ne devredilmiştir. Günümüzde bu bina, Balıkesir Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi olarak hizmet vermeye devam etmektedir.

Kaymaklı Şenlikleri: Tatlı Bir Gelenek

Balıkesir kaymaklısı, yalnızca ünü Türkiye'ye yayılmış özgün bir tatlı olmanın ötesinde, Balıkesir Lisesi'nin kuruluş yıldönümü kutlamalarına da adını vermiştir. Kaymaklı günü ilk kez 1952 yılında, dönemin Lise Müdürü Hilmi Ziya Apak'ın girişimleriyle hayata geçirilmiştir. Önceleri lisenin kuruluş yıl dönümlerinde kutlanan bu özel gün, günümüzde Mayıs ayının son haftasında gerçekleştirilmekte ve artık bir şenlik haftası kimliği taşımaktadır. Şenlik haftası boyunca çeşitli sanatsal ve kültürel etkinlikler düzenlenmekte; haftayı izleyen cumartesi günü okul bahçesinde kaymaklı günü yapılmakta, ardından eski mezunlar akşam yemeğinde bir araya gelmektedir. Bu geleneğin kendine özgü bir de Sağdıçlık müessesesi vardır. Kaymaklının bir Başsağdıcı ve Sağdıçları bulunur; Başsağdıç, yaşı ve deneyimiyle kaymaklıyı üstlenen ve dağıtımın ardından geleneksel Kaymaklı Sofra Duasını yaptıran kişidir. Başsağdıç ve Sağdıçlar, mutlaka Balıkesir Lisesi'nde okumuş veya mezun olmuş kişiler arasından seçilir.

Okulun Kalbinde Bir Müze

Balıkesir Lisesi, Türkiye'de müzesi bulunan nadir eğitim kurumlarından biridir. Okulun bir bölümü müze olarak düzenlenmiştir. Müzede Osmanlı döneminde okulda kullanılan yemek takımları, Çanakkale Savaşı'nda şehit düşen öğrenciler hakkında bilgiler, eski dönemlere ait forma, flama ve tarihî evraklar, Cumhuriyet balolarında çekilmiş fotoğraflar, Osmanlı zamanından kalma saat, gramofon ve değerli eşyalar sergilenmektedir. Ayrıca okuldan mezun olmuş ünlü kişilerin karneleri ile Atatürk'ün ziyareti sırasından kalma belge, fotoğraf ve eşyalar da müzenin koleksiyonunda yer alır.

Orta Kısım ve Ünlü Mezunlar

Balıkesir Lisesi, 1970 yılına kadar 6. sınıftan itibaren eğitim vermekteydi. Ancak orta kısmı, milli eğitimdeki yeni düzenlemeler nedeniyle 15.12.1970 tarihinde lise kısmından ayrılarak Balıkesir Ortaokulu adını almıştır. 6-8. sınıflar için 1974 yılında eski Balıkesir Lisesi bahçesinin bir kısmına ayrı bir bina inşa edilmiş; 1997 yılından sonra ise bu okul, Balıkesir Karesi İlköğretim Okulu adını alarak ilköğretim vasfına dönüşmüştür. Balıkesir Lisesi, kuruluşundan bu yana Attila İlhan, Tanju Okan, Yusuf Atılgan, Mehmet Ali Erbil, Çolpan İlhan, Bedii Faik Akın, Burhan Özfatura, İbrahim Bodur, İlker Ayrık, Tamer Yiğit, Selahattin İçli, Ünsal Oskay, Tarık Minkari ve Karahan Çantay gibi pek çok ünlü ismi mezun etmiştir.

Balıkesir Lisesi, 1885'ten bugüne uzanan yolculuğuyla yalnızca bir okul değil; kentin hafızasını, acılarını ve sevinçlerini barındıran yaşayan bir tarih hazinesidir. Çanakkale'de şehit veren öğrencileri, kaymaklı şenlikleri, müzesi ve yetiştirdiği değerli isimlerle Balıkesir'in kimliğinde silinmez bir iz bırakmıştır. Bu köklü kurum, geçmişine sahip çıkarak gelecek nesillere de ilham vermeye devam etmektedir.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Ollios, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0